Logo
Nicienie pasożytujące w układzie oddechowym i krążenia u psów i kotów

Choroby układu oddechowego psów i kotów mogą być spowodowane infekcją bakteryjną, wirusową lub grzybiczą, a także reakcją na alergeny. Znaczny udział w tych schorzeniach mają także inwazje pasożytnicze. Nicienie płucne są nowym problem w Polsce, aczkolwiek pojawiającym się coraz częściej, stąd też warto poszerzyć swoją wiedzę na ten temat i dostrzec ryzyko związane z zarażeniem tymi pasożytami. Przyczynami wzrastającego zagrożenia inwazją pasożytami tej grupy są m. in.: ocieplanie klimatu w Polsce, zwiększona częstotliwość podróży ze zwierzętami, import zwierząt hodowlanych, jak również przystosowanie pasożytów do miejscowych żywicieli pośrednich.

Filariozy

Mikrofilarie to charakterystyczne postaci rozwojowe pasożytów z nadrodziny Filarioidea (rząd Spirurida, podrząd Spirurina). Wymagają do rozwoju żywiciela pośredniego (stawonoga, skorupiaka lub owada) – w nim przebiega część cyklu rozwojowego i tu powstaje postać inwazyjna. Żywiciel ostateczny zaraża się na skutek ugryzienia przez kleszcza lub komara, a także przez zjedzenie zarażonego bezkręgowca lub żywiciela pratenicznego (czyli takiego, w którym pasożyt nie rozwija się do dalszych postaci), który połknął wcześniej żywiciela pośredniego. W ciele owadów krwiopijnych (najczęściej) mikrofilarie przekształcają się w postać inwazyjną – larwę III stadium (L3), na skutek ugryzienia dostają się do krwi żywiciela ostatecznego (Dirofilaria sp., Dipelatonema sp.) lub gromadzą się w tkance łącznej skóry (Onchocerca sp.). Mikrofilarie przechodzą serię przemian do postaci dorosłych filarii, które produkują kolejne mikrofilarie. Mogą one być źródłem zarażenia dla kolejnych żywicieli, w tym momencie jest również możliwe ich wykrycie w rozmazach krwi.

1) Dirofilarioza skórna, wywołana zarażeniem Dirofilaria repens („nicień podskórny”)
Jest to stosunkowo mało groźna choroba psów. Żywicielami pośrednimi są samice komarów, ostatecznymi – pies, kot i inne kotowate. Dorosłe postacie żyją w tkance łącznej, tworzą guzki w okolicy górnych powiek, sporadycznie mogą być obecne w jamach ciała i nerkach. Postacie młodociane (mikrofilarie) bytują w obwodowych naczyniach krwionośnych.

2) zarażenia Dipelatonema dracunculoides i Dipelatonema reconditum
Żywicielem pośrednim jest kleszcz psi (Rhipicephalus sanguineus) lub w przypadku nicienia D. reconditum - także pchła kocia i wesz psia. W organizmie żywiciela ostatecznego – psa lub innych psowatych, dorosłe pasożyty znajdują się w jamach ciała, postacie rozwojowe – w naczyniach krwionośnych obwodowych.

3) zarażenia nicieniem sercowym Dirofilaria immitis („robak sercowy”)
Najbardziej niebezpieczna z filarioz. Żywiciele pośredni to samice komarów, ostateczni – pies, kot (mniej wrażliwy niż pies) lub inny mięsożerca, np. fretka. Dojrzałe pasożyty bytują w tętnicy płucnej i prawej komorze serca; ponadto sporadycznie lokalizują się w oczach, głównych naczyniach krwionośnych i jamach ciała. Postacie młodociane (mikrofilarie), podobnie jak w dirofilariozie skórnej, bytują w obwodowych naczyniach krwionośnych.


Nicienie Dirofilaria immitis zlokalizowane w prawej części serca i naczyniach płucnych.

Diagnostyka kliniczna filarioz

Diagnostyka opiera się na wykrywaniu obecności mikrofilarii w rozmazach krwi, może jednak prowadzić do pomyłek, gdyż niektóre gatunki pasożyta nie są chorobotwórcze, więc dla ich rozróżnienia konieczne staje się wykonanie dodatkowych badań testem ELISA lub PCR.

Ze względu na długi czas trwania cyklu rozwojowego pasożytów, chorują zwierzęta powyżej 6 miesiąca życia. Możliwe objawy kliniczne: wyniszczenie, przyspieszenie oddechów, duszność, kaszel reakcyjny, szmery sercowe, gorączka, objawy niewydolności krążenia, poszerzenie żył szyjnych, tętno żylne dodatnie, wodobrzusze, nietolerancja wysiłkowa, czasami także objawy nerwowe. U kotów dodatkowo mogą wystąpić wymioty, biegunka i nadmierne ślinienie. Badanie morfologiczne krwi pozwala często stwierdzić niedokrwistość regeneratywną, bazofilię i monocytozę, rzadko także eozynofilię lub leukocytozę. Zdjęcie RTG jest jedną z podstawowych metod diagnostycznych dirofilarioz – można zaobserwować poszerzenie tętnicy płucnej, nacieczenia okołooskrzelowe w miąższu płuc. Zmiany zaczynają się najczęściej w płatach przyprzeponowych. W poważniejszych przypadkach stwierdza się powiększenie prawego przedsionka lub prawej komory serca. Badanie echokardiograficzne często pozwala na zaobserwowanie pasożytów w świetle tętnicy płucnej i jej odnogach, można też stwierdzić rozstrzeń prawej komory.

Dostępne są testy ELISA wykrywające przeciwciała lub antygeny D. immitis (wykrywanie antygenów jest dokładniejsze – swoistość tych testów wynosi u psów prawie 100%, czułość >85%, nie stosuje się ich jednak u kotów). Wykorzystuje się do nich krew, surowicę lub osocze.

Zagrożenie dla ludzi

Zarażenie ludzi D. immitis jest bardzo rzadko spotykane, może nastąpić na skutek ukąszenia przez komara. Jeśli nicienie osiągną krążenie płucne, mogą wywoływać zmiany guzkowate w płucach. Inwazja objawia się krwiopluciem, bólem w klatce piersiowej i kaszlem. D. repens także może wywoływać zoonozę, powodując zmiany skórne w okolicach powiek, gruczołów sutkowych, worka mosznowego i powłok brzusznych

Nicienie płucne z nadrodziny Metastrongyloidea

1) Angiostrongylus vasorum, zwany nicieniem płucnym lub francuskim robakiem sercowym

Jego żywicielem ostatecznym jest pies lub lis, czasami również wilk, wydra, fretka i borsuk. Prawdopodobnie może się nim stać także kot. Cykl życiowy tego pasożyta wymaga obecności żywiciela pośredniego – ślimaka wodnego lub lądowego. Żywicielem paratenicznym może być żaba. Inwazja żywiciela ostatecznego ma miejsce poprzez spożycie ślimaka lub żaby zarażonej nicieniem. Jest także możliwe zarażenie przez zjedzenie trawy zabrudzonej śluzem ślimaków lub wypicie wody, w której mięczaki te bytują. Pasożyty odbywają wędrówkę z jelita, przez węzły chłonne i naczynia wątrobowe do prawej części serca, gdzie osiedlają się już jako postaci dorosłe i zaczynają produkować jaja. Larwy mogą też osiedlać się w płucach, jako otorbione guzki. Objawy kliniczne to głównie zaburzenia sercowo-płucne (kaszel, odchrząkiwanie i duszność), jak również objawy ze strony układu krzepnięcia (punkcikowate wybroczyny na błonach śluzowych, skórze, krwiaki, krwiomocz, krwawienie z nosa i do przewodu pokarmowego), mogą się pojawiać też mniej specyficzne objawy, jak apatia, utrata apetytu, nietolerancja wysiłkowa i utrata masy ciała. Pasożyty mogą rozprzestrzeniać się w organizmie do różnych narządów – nerek, gałek ocznych, pęcherza moczowego, wątroby, mózgu, trzustki, wywołując w nich zmiany patologiczne utrudniające postawienie właściwej diagnozy.



Diagnostyka angiostrongylozy

Angiostrongylozę należy różnicować z licznymi schorzeniami dającymi podobne objawy kliniczne - może przypominać infekcje bakteryjne i wirusowe dróg oddechowych, choroby neurologiczne lub żołądkowo – jelitowe, a także inne choroby pasożytnicze układu oddechowego i krążenia. Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie stwierdzenia obecności larw L1 lub postaci dorosłych pasożyta w popłuczynach z dróg oddechowych, próbkach kału lub moczu. Badania dodatkowe obejmują RTG, badanie echokardiograficzne i badanie krwi, które może wykazać umiarkowaną niedokrwistość, trombocytopenię, obniżone stężenie fruktozaminy i hiperglobulinemię.

2) Aelurostrongylus abstrusus – nicień płucny kotów Podobnie jak w przypadku nicienia płucnego psów, żywicielem pośrednim tego pasożyta jest ślimak, którego zjedzenie przez kota może skutkować zarażeniem. Kot może się również zarazić poprzez zjedzenie żywiciela paratenicznego (szczura, myszy, żaby, jaszczurki, węża lub ptaka). Dorosłe postaci pasożytów żyją w oskrzelikach o niewielkiej średnicy lub w pęcherzykach płucnych, skąd uwalniane są jaja. Larwy podczas kaszlu dostają się do gardła, są połykane i wydalane z kałem. Objawy kliniczne związane są z lokalizacją nicieni w układzie oddechowym i obejmują duszność, kaszel, apatię, wydzielinę z oczu i nosa oraz chudnięcie. Inwazje mogą mieć przebieg bezobjawowy, a nasilenie objawów jest skorelowane z natężeniem inwazji pasożytami.

3) Kapilarioza Wywołują ją nicienie Capillria aerophila, które pasożytują w błonie śluzowej tchawicy i górnych dróg oddechowych psów, kotów i lisów, a także w jamie nosowej i zatokach nosowych psów i lisów (Capillaria boehmi). Najczęściej chorobę spotyka się u młodych zwierząt, często w połączeniu z innymi schorzeniami obniżającymi odporność organizmu. Kaszel jest często jedynym objawem zarażenia. Rozpoznanie ustala się na podstawie badania mikroskopowego kału metodą flotacji, stwierdzając w nim charakterystyczne jaja pasożyta.

Zapobieganie

Podstawą zapobiegania chorobom wywoływanym przez nicienie pasożytujące w układzie oddechowym i krążenia jest profilaktyka, obejmująca zarówno regularne odrobaczanie zwierząt preparatami skutecznymi wobec nicieni sercowych i płucnych, jak też ochronę przed żywicielami pośrednimi , które mogłyby przenieść chorobotwórcze nicienie do krwiobiegu zwierzęcia (pchły, kleszcze, komary). Na rynku dostępne są różne preparaty pomocne w zapobieganiu tym chorobom, a ich dobór należy powierzyć lekarzowi weterynarii. Ważna jest też dbałość o warunki środowiskowe, jak np. codzienne usuwanie odchodów z trawnika i zmniejszenie występowania żywicieli paratenicznych w środowisku (zwalczanie myszy i szczurów). Jeśli pies jest utrzymywany na zewnątrz, należy usuwać resztki jedzenia, a także codziennie zmieniać wodę w misce, z której pies pije.

Bibliografia

1) Niziołek R., Kraszewska K., Gajewski M., Koprowska K., „Nowe zagrożenia pasożytnicze układu krążenia i układu oddechowego w Polsce”, cykl artykułów w Magazynie Weterynaryjnym (Vol. 22, nr 199; Vol. 23, nr 201)
2) Piekarska J., Kantyka M., „Nicienie płucne u psów i kotów”, Weterynaria w Praktyce, Vol. 11, nr 5/2014
3) http://www.vetco.org/index.php/pl/aktualnosci/758-angiostrongylus-vasorum-1
4) www.medicanimal.com
5) www.zdrowyfutrzak.pl




SPORZĄDZIŁA: Jagoda Przybysz


POWRÓT



Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przetwarzanie, publikacja lub wykorzystanie jakiejkolwiek części strony,
tak w całości jak i we fragmentach, bez zgody ECMZ Przychodnia Weterynaryjna Magdalena Podlasz zabronione.